تاریخچه جزیره کیش

از جزیره کیش در طول تاریخ با اسم‌های متعددی مانند کامتینا، آراکیا، آراکاتا و قیس نام‌برده شده است. ازآنچه در کتب تاریخی بازگو شده است برمی‌آید که از زمان هخامنشیان و سپس اشکانیان و ساسانیان، جزیره کیش تحت تسلط ایران بوده است. حاکمیت معنوی ایرانیان بر کیش از رهنامه‌های نگاشته توسط ایشان به زبان پهلوی کاملاً مشهود است. در سال ۳۲۵ قبل از میلاد، اسکندر سوم مقدونی (اسکندر کبیر) به نیرشوس (افسر نیروی دریایی یونان) سفارش کرد که با یک هیئت اعزامی به سفر خلیج‌فارس و دریای عمان برود. نوشته‌های نیرشوس در آراکاتا را می‌توان اولین اشاره به جزیره کیش در طول تاریخ دانست.

با گسترش اسلام، این جزیره به دست خلفای اموی افتاده است. این وضع تا سال ۲۴۹ هجری قمری ادامه یافت. در این سال یکی از ایرانیان اهل ری بر خلیفه خروج نمود و تمامی جزایر خلیج‌فارس و بحرین، من‌جمله جزیره کیش را مسخر خود ساخت.

در تمامی دوران حکومت آل‌بویه و بعدها در زمان سلجوقیان و اتابکان فارس و سپس ملوک هرمز و آل مظفر و تیموریان، جزیره کیش تحت حاکمیت ایرانیان بوده است. در دوره سلجوقیان، کیش به بزرگ‌ترین مرکز تجاری خلیج‌فارس تبدیل شد. در همین دوران، قیاصره در کیش به قدرت رسیدند. ایشان که در ابتدا بسیار فقیر بودند، با دزدی دریایی پایه‌های اقتصادی حکومت خود را مستحکم نمودند. حاکمان قیاصره که بر این جزیره حکمران بودند از نسل شخصی هستند به نام «قیس» این شخص از شهر سیراف که در منطقه‌ی «بنی خالد النصوری» قرار دارد آمده بودند. آخرین حاکم جزیره‌ی کیش یا (قیس) که از نژاد قیاصره بوده‌اند: ملک سلطان بن ملک قوام‌الدین بن ملک تاج‌الدین بن ملک‌شاه بن قیس بن ملک جمشید. ایشان به دست سیف‌الدین ابونصر علی بن کیقباد حاکم جزیره‌ی «هرمود» به امر اتابک ابوبکر در تاریخ ۱۲ جمادی‌الثانی از سال ۶۲۶ هجری قمری (سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۶۰۸) به قتل رسید و با کشته شدن ملک‌سلطان آخرین حاکم کیش، حکم سلاله‌ی قیاصره بر کیش برای همیشه پایان یافت.

در دوران طلایی کیش، مورخان زیادی راجع به آن اظهارنظر نموده‌اند. ابن خرداد، ابن‌بطوطه و یاقوت حموی یا به کیش سفر نموده و یا در باب بزرگی آن سخنوری کرده‌اند. سعدی، در آثار خود دو جا از جزیره کیش و سفر به آن در این دوران یاد می‌کند. زمانی که مارکوپولو از دربار امپراتوری چین دیدن کرد، در اظهارنظر خود درباره مرواریدهای همسر امپراتور، آن‌ها را به جزیره کیش نسبت داد.

زکریا بن محمد بن محمود قزوینی در آثار البلاد و اخبار العباد می‌نویسد: «قیس جزیره‌ای ست در دریای فارس و دورش چهار فرسخ است و آبادانی دارد. شهری در کمال حسن و لطافت در آنجا بناشده است و کشتی‌های هندیان به آن جزیره درآیند و تجارتگاه اهل هند و عجم و عرب است. آب چاه آشامند و حوض‌ها و آب‌انبارها ساخته‌اند.» از سال ۹۱۲ تا ۱۰۳۱ این جزیره نیز هم چون جزیره هرمز به دست پرتغالی‌ها افتاد و سرانجام در این سال، امامقلی‌خان، سپه‌سالار شاه‌عباس موفق به فتح خلیج‌فارس و بحرین و همه جزایر آن شد؛ و ازآن‌پس کیش یکی از جزایر ایرانی خلیج‌فارس شناخته می‌شود.

تا سال‌های آغازین حکومت محمدرضا پهلوی، کیش مرکز صید ماهی و مرکز تجارت مروارید خلیج‌فارس بوده است. با ورود مروارید ژاپن به بازار، به‌تدریج از اهمیت مروارید کیش کاسته شده و کیش نیز اهمیت خود را از دست داد.

در سال ۱۳۴۹ هیئتی آمریکایی-ایرانی جزیره را مورد بازدید قرارداد و با توجه به ویژگی‌های طبیعی، سواحل زیبای مرجانی و آب‌های زلال اطراف آن، به‌عنوان مرکز توریستی بین‌المللی انتخاب شد.

آخرین شاه ایران در همین سال جزیره‌ی کیش را با یک گراند کازینو (در حال حاضر به‌عنوان هتل بین‌المللی شایان شناخته می‌شود) و یک فرودگاه مخصوص هواپیمای کنکورد، تبدیل به یک استراحتگاه تجملی برای افراد سرشناس بین‌المللی ساخت. کاخ شاه، هتل کیش، فرودگاه و کازینو، اولین بناهای مدرن کیش محسوب می‌گردند. جزیره کیش در سال ۱۳۶۱ تبدیل به یک مرکز خرید بزرگ معاف از گمرک تبدیل و به‌عنوان نخستین منطقه آزاد اقتصادی کشور برگزیده شد.